Bài 2: Có hay không việc làm ngơ để lâm tặc phá rừng?
 
(TN&MT) - Khi đi tìm hiểu về công tác bảo vệ rừng của các cơ quan chức năng ở Lào Cai, phóng viên thấy có chuyện rất hài hước xảy ra đó là trong báo cáo của Chi cục Kiểm Lâm tỉnh Lào Cai thì trong 6 tháng đầu năm 2013, toàn tỉnh xảy ra 2 vụ phá rừng nhưng trong báo cáo của Hạt Kiểm lâm huyện Văn Bàn số vụ phá rừng lại lớn gấp nhiều chục lần và riêng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn Bàn đã xảy ra không dưới 3 vụ.
 
Lũ về vạch mặt...
 
Hoạt động “rút ruột trái phép” Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn Bàn buộc chính quyền địa phương, Ban quản lý Khu bảo tồn phải thừa nhận khi trận lũ lớn ngày 5/9 đã phơi bày một phần thực trạng này. Rất nhiều gỗ quí theo nước lũ trôi xuống hạ lưu suối Nậm Mu, khu bãi bồi các cánh đồng thuộc xã Minh Lương, Nậm Xé và chất ngổn ngang trên các con suối bắt nguồn từ vùng lõi của Khu bảo tồn. Người dân địa phương nô nức đi thu lượm gỗ tròn, gỗ vuông “từ trên trời rơi xuống”, có nhóm lượm được cả chục m3 gỗ quí như pơ mu, giổi, thông… Đây là số gỗ đã bị đốn hạ trái phép trên rừng tự nhiên nhưng chưa kịp chuyển về thì bị mưa lũ “bóc mẽ”.
 
Lũ mang gỗ rừng ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn bàn về hạ lưu suối Nậm Mu
 
 
Có mặt ở đoạn suối Nậm Mu chảy qua địa phận xã Nậm Xé vào sáng ngày 7/9 (hai ngày sau cơn lũ) chúng tôi vẫn nhận thấy trên các con suối như “đại công trường”, tiếng cưa máy rền vang, hàng trăm người dân đang thu “chiến lợi phẩm” của rừng ban tặng, mọi phương tiện được huy động để chuyển về các thôn bản.
 
Ông Hoàng Văn Đ, thôn Minh Thượng I, xã Minh Lương vừa “đánh vật” với một hộp gỗ giổi lớn ở ven suối Nậm Mu, ông tâm sự: “Chưa bao giờ có dịp người dân kiếm gỗ nhàn tản như thế này, gỗ trôi về nhiều vô kể”. Trước đó, ngày 6/9, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn Bàn và Hạt Kiểm lâm huyện Văn Bàn và chính quyền xã Nậm Xé đã phong tỏa một đoạn suối Nậm Mu để triển khai thu hồi số gỗ trôi từ rừng xuống. Nhân lực mỏng trong khi người dân mót gỗ đông nhưng tổng khối lượng gỗ mà các lực lượng thu gom được vẫn lên tới hơn 22 m3, hầu hầu hết số gõ này đều từ nhóm I đến nhóm 7.
 
Khó như giữ rừng Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên - Văn Bàn
 
Trước khi đi tìm hiểu nạn phá rừng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn Bàn, phóng viên vẫn nhận được sự khẳng định từ ông Vũ Đình Duyền, Giám đốc Khu bảo tồn là tình trạng phá rừng ở đây đã được ngăn chặn, có chăng là chỉ còn lác đác một số điểm. Nhưng ngay trong ngày hôm đó, sau khi phóng viên đi thực tế vùng lõi khu bảo tồn về và đưa ra những hình ảnh cùng những thông tin đang diễn ra trong rừng thì ông giám đốc Duyền lại quay ngoắt rằng tình trạng lâm tặc xâm nhập vào khu bảo tồn chặt phá rừng đang diễn ra hết sức phức tạp. Hiện các tiểu khu 488, 500, 506, 518, 528a, 528b, 510 và 526 thuộc vùng lõi của Khu bảo tồn đang là những “điểm nóng” khai thác gỗ của lâm tặc. Đây cũng là các tiểu khu đang có trữ lượng lớn các loại gỗ quý như pơ mu, dổi, thông…Và theo thống kê, ttrong 9 tháng đầu năm 2013, lực lượng bảo vệ rừng của Ban Quản lý Khu bảo tồn đã phát hiện 7 vụ phá rừng, tạm giữ nhiều tang vật, phương tiện như cưa máy, cưa tay, xe máy và cả ô tô. Ông Duyền cho rằng đây chỉ là số ít so với thực tế bởi kết quả xác minh của cơ quan này thì nhiều tháng trở lại đây tại tiểu khu 528, 526, vùng ráp ranh xã Nậm Xây đang có hàng chục đối tượng đến từ huyện Mù Căng Chải (Yên Bái) lập lán trại, khai thác gỗ dài ngày trong rừng. Tại các tiêu khu 518, 510, 500, ráp ranh xã Nậm Xé có gần 100 đối tượng đến từ huyện Than Uyên (Lai Châu) đang ngày đêm lén lút chặt hạ gỗ rừng.
 
Một điểm tập kết gỗ của lâm tặc
 
 
Lý giải tình hình phức tạp kéo dài, người đứng đầu Ban quản lý Khu bảo tồn tái khẳng định rằng vấn đề mấu chốt vẫn là lực lượng mỏng, thiếu công cụ hỗ trợ trong khi các nhóm lâm tặc có vũ khí và rất hung hãn, sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng. Điển hình là vụ việc ngày 26/7/2013, trong lúc tuần tra bảo vệ rừng ở tiểu khu 518, tổ công tác của Ban quản lý khu bảo tồn và một số thành viên nhận khoán bảo vệ rừng đã phát hiện một nhóm đối tượng đang chặt hạ nhiều cây pơ mu lớn. Tổ công tác đã tổ chức bao vây và tạm giữ 4 đối tượng là Hà Văn Trường, Hà Văn Cường, Lò Văn Hùng, Dương Văn Tài, trú tại bản Én Nọi, xã Mường Than, huyện Than Uyên (Lai Châu). Trên đường dẫn giải các đối tượng về trụ sở UBND xã Nậm Xé, đến tiểu khu 500 thì bất ngờ có 8 thanh niên cầm gậy xông vào tấn công lực lượng bảo vệ để giải vây cho 4 đối tượng thoát thân. Kết thúc vụ việc, 3 cán bộ gồm đồng chí Triệu Văn Nhất, Triệu Trung Kiên, Triệu Hữu Lý bị hành hung đến trọng thương, riêng anh Nhất bị gậy đánh vào đầu phải khâu 15 mũi.
 
Đâu chỉ có lâm tặc phá rừng…
 
“Ông trùm pơ mu” bị bắt, một số cán bộ kiểm lâm có liên quan bị xử lý hình sự và đình chỉ chức vụ vì có dấu hiệu buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm và tiếp tay cho lâm tặc, tưởng chừng như thế sẽ khiến tình hình thay đổi tích cực nhưng thực tế hoạt động phá rừng trái phép tại Văn Bàn vẫn hết sức phức tạp. Không chỉ xảy ra ở Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên - Văn Bàn như chúng tôi đã đề cập trong bài viết trước, tại xã Nậm Mả, Tân An, Nậm Xây... hiện đang có những những điểm nóng phá rừng với hàng chục ha rừng tự nhiên bị tàn sát, hàng trăm m3 gỗ bị bắt giữ tại hiện trường. Sự việc trên khiến cơ quan công an phải vào cuộc điều tra làm rõ (kết quả chúng tôi sẽ thông tin chi tiết vào các số báo tới, sau khi có kết luận chính thức của cơ quan chức năng).
 
Mới đây, chúng tôi đã có cuộc “vi hành” vào thôn Làng Trang, xã Nậm Mả, đây là xã ở vùng hạ huyện Văn Bàn và phát hiện thấy có rất nhiều gỗ rừng tập kết dọc đường từ tiểu khu 431 (rừng phòng hộ) trở về thôn. Gỗ rừng tự nhiên còn tập kết khá nhiều ở các bãi trống trong thôn, gỗ mới xẻ xếp công khai tại hiên nhà của nhiều hộ dân. Tổ phóng viên đã thông tin với lãnh đạo Hạt Kiểm lâm Văn Bàn (lúc đó đang tại vị còn giờ đã bị đình chỉ công tác) về thực trạng này, vị lãnh đạo Hạt hứa sẽ kiểm tra ngay và câu trả lời mà chúng tôi nhận được sau đó là “không thấy điều gì khác thường tại khu vực thôn Làng Trang”.
 
Gỗ tang vật cơ quan chức năng thu giữ
 
 
Tiếp tục điều tra, trong vai một đầu nậu gỗ, phóng viên tiếp cận với lãnh đạo xã Nậm Mả với đề xuất xin được vận chuyển một xe ô tô gỗ rừng tự nhiên qua địa bàn xã và đã nhận được sự hướng dẫn tận tình các “thủ tục”, thậm chí vị lãnh đạo địa phương này còn rút ngay điện thoại di động gọi cán bộ kiểm lâm tới giúp đỡ “khách mới”.
 
Cơ quan chức năng đổ lỗi cho khách quan là địa bàn rộng, chia cắt, phức tạp, Khu bảo tồn thiên nhiên ráp ranh nhiều xã của tỉnh bạn nên khó quản lý. Tuy nhiên, để vận chuyển gỗ lậu, nhất là số lượng lớn lâm tặc phải chọn các tuyến đường huyết mạch trên địa bàn. Trong khi đó, huyện Văn Bàn hiện có nhiều trạm ba-ri-e kiểm soát lâm sản nhiều nhất tỉnh, chưa kể việc lập các trạm kiểm lâm cố định với nhiệm vụ kiểm soát tình hình cụm xã. Như vậy, để giữ rừng tự nhiên tại Văn Bàn, việc quản lý, giám sát trực tiếp từ rừng, việc bắt những tay thợ xẻ tham gia phá rừng chỉ là việc giải quyết tình huống, xử lý phần ngọn của vấn đề.
 
Dư luận cho rằng việc một số cán bộ Hạt kiểm lâm bị đình chỉ công tác vì thiếu tinh thần trách nhiệm, buông lỏng quản lý và bị khởi tố hình sự vì đã tiếp tay, câu kết với lâm tặc chính là “cơn sóng ngầm” của nạn phá rừng trái phép tại Văn Bàn. Điều không thể phủ nhận là việc Hợp tác xã Ngọc Lợi đã nhiều lần vi phạm, dấu hiệu hoạt động thiếu minh bạch kéo dài nhưng vẫn được cho là “phát triển bình thường” và việc đơn vị này tham mua thanh lý gỗ rừng tự nhiên tại huyện Văn Bàn từ các vụ vi phạm hành chính cũng khá dễ dàng. Lúc này dư luận đang đặt câu hỏi rằng có ai đứng bên cạnh, đứng sau các cán bộ kiểm lâm và Chủ nhiệm hợp tác xã Ngọc Lợi, liệu Văn Bàn đã hết những “ông trùm” gỗ rừng tự nhiên?. Câu trả lời còn chờ cơ quan điều tra đang tiếp tục mở rộng vụ án.
 
Bài & ảnh: Quốc Khánh